Posts

DAMARAR ASTEROID (THE ASTEROID BELT)

Image
 SCIENCE IN HAUSA: EPISODE 11 Sararin samaniya cike take da abubuwa da suke sanyawa ma'abota kwakkwafi zumudin ganewa idanunsu al'ajabin da yake tattare dasu. Damarar Asteroid (Turanci; Asteroid Belt) tana daya daga cikin tarin abubuwan mamakin dake kewaye da Duniyarmu. Wannan kashin na SCIENCE IN HAUSA zaiyi dubane ga bayanan da suke tattare da Damarar Asteroid. Damarar Asteroid wani yankine a sararin samaniya mai tattare da tarin duwatsu da bangorai da yake tsakanin duniyoyin Mars da kuma Jupiter; ana yiwa yankin da yake lakani da "Inner and Outer Planets Zone". Giuseppe Piazzi na kasar Italia shine wanda ake jinginawa gano Damarar Asteroid a cikin karni na Goma Sha Tara a shekarar 1801. Damarar Asteroid tana gewaya Rana ne kamar sauran duniyoyi sannan kuma yanada nisan a kalla kilomita tsakanin miliyan 327 zuwa 498 daga Ranar. A baya, masana kimiyya suna daukar duwatsu da kuma bangoran dake yankin Damarar Asteroid a matsayin wani yanki na wata Duniya data wanzu kaf...

HALITTAR PLATYPUS

Image
 SCIENCE IN HAUSA: EPISODE 10 Daga cikin tarin halittu masu ban mamaki da suke wanzuwa a doron kasa da kuma ruwa, halittar Platypus ta kebanta da wasu abubuwa dayawa wadanda suke baki ga tunanin dan Adam. Cikin wannan kashin zamuyi nazari ne akan Platypus da kuma dabi'unsu masu ban mamaki. Platypus wasu nau'in halittu ne da suke wanzuwa a Kudanci da kuma Gabashin kasar Australia kamar yankin Queensland da Tasmania. Suna iya rayuwa a cikin ruwa da kuma doron kasa saboda siffar jikinsu; suna iya kuma rayuwa cikin ramuka domin kare kansu daga harin sauran dabbobi masu cutarwa. Wadannan halittu sun kebanta da wasu siffofi ne wadanda suke baki ga tunanin mutum saboda al'ajabin dake tattare dasu; sunada siffofi na dabbobi daban-daban har kala uku a jikinsu sabanin sauran halittu. Platypus suna daga cikin monotremes; halittu masu asali daga synapsids. Sun hada siffofi har uku daga dabbobi masu kashin baya (mammalian), tsuntsaye (avian) da kuma kadangaru (reptilian) duk a waje guda...

JIMA (Tanning) II

 SCIENCE IN HAUSA: EPISODE 8 Bayan anyi drenching ko pickling, ana barin fatar ta kwana cikin tsimin ruwan acid din gauraye da gishiri. Wannan shine zai bawa damar sinadarin jimar zama a cikin collagen din fatar. Abu na gama bayan awanni 24 shine zuba sinadarin jimar cikin ruwan drenching ko pickling. A wannan karatun zamu dauki pickling; zamuyi amfanin da mineral din Chromium. Bayan an zuba wannan sinadarin (yanada launin shudi) sai a dinga juya fatar cikin gangar jima (tanning drum) har na tsawon awanni 6 tareda bada tazarar awanni 2 ko 1 saboda tsimin ya shiga sosai. Wannan matakin ne ake kira da "tanning" Wanda ana yinsa domin kare fatar daga rubewa da lalacewa har abada. Bayan jimar ta dauki kayyadajjen lokaci sai abar fatar ta kwana; ana kiran fatar da "wet blue" a wannan gabar saboda launinta na shudi hade da danshi. Bayan haka sai a ciro fatar a nannadeta domin baiwa Chromium ions damar musanya kansu da molecules din ruwa a cikin fatar; ana kiran hakan da ...

JIMA (Tanning)

Image
  SCIENCE IN HAUSA: Episode 8 Jima (Turanci: Tanning Chemistry) wani nau'ine na kimiyya da yake samar da kirgi daga fatun dabbobin da muke yankawa domin ci da hadiya; kamar a Sallah Babba data gabata. Wannan kashin zai bamu damar ninkaya cikin ilmin sarrafa fatun dabbobi domin samar da kirgin da ake mana takalma, angara, kujeru da kuma suturu da sauransu. Yayin da aka kwabe fata daga jikin dabba anso a zuba mata wani yanki na gishiri domin tsayar da barnar kwayoyin halittun bakteriya masu sanyata wari da lalacewa. Wannan gishirin yana dauke danshin jikin fatar saboda kasantuwar gishiri sinadari mai tsotse danshi. Bayan hakan anso a bazata saboda samun wadatacciyar iska; ana iya fara sarrafata a take idan ba'a da niyyar ajiyeta na tsawon lokaci. Abu na farko a Majema (Turanci: Tannery) shine ware wadannan fatu a mazaunan kanana ko manya, cikakku da jemammu a matakin geometry; wannan akewa lakabi da "grading and selection" a harshen Turanci. Bayan anyi hakan...

JADAWALIN HALITTU (Taxonomy)

Image
  SCIENCE IN HAUSA: Episode 6 Jadawalin Haliitu (Taxonomy) A tattare damu akwai halittu masu kamanni kusan daya amma da halayya daban-daban. Misalin hakan shine kazar gida da kuma mikiya, ko tumaki da awaki, ko kuma maciji da kadangare, ko mutane da birai. Wannan kashin zai bamu damar tattauna abubuwan da suke rarrabe halittu ta fuskar dabi'a da kamanni. Wannan ilmin shi akewa lakabi da TAXONOMY a harshen Turanci. A cikin karni na Goma Sha Shida (1700s) a nahiyar Turai aka samu wani masanin komiyya mai suna Carolus Linneaus wanda ya kirkiro da tsarin jadawalin haliitu wato Taxonomy. Wannan jadawalin yana fasalta yanda kowacce hallita take ne tattare da dabi'un data kebanta dasu. Nayi kokarin tattara wannan bayanan daga littafin Carolus mai suna SYSTEMA NATURÆ kamar haka; Jadawalin Haliitu yana ta'allakane da ilmin Homology; ilmin dabi'u daga zuri'ar halittu da suka shude. Ana amfanin da tsarin binomial nomenclature ne wajen kebanta sunaye ga halittu ciki...